تبلیغات

تصویر ثابت

اسطوره های ایرانی - ساخته های ایرانیان در دریا نوردی
تاریخ : پنجشنبه 4 اسفند 1390 | 11:41 ب.ظ | نویسنده : احمد شمس

ایران باستان مهد دانش بوده و به جهان آموزش می داده است. دانش پیوسته در پیشرفت است بنابراین دانش آن زمان ایرانیان به گذشته پیوند خورده است. بدون دانش مهندسی و ابزارهای دقیق و دانشهای بنیادین مانند ریاضی و فیزیک و شیمی و زمین شناسی نمی توان تا دورترین جاهای خاور رفت و در آنجا به پژوهش و کاوش پرداخت کاری که نیاکان ما انجام می دادند. ایرانیان ساخته های بیشماری در دریانوردی دارند که به گروهی از آنها می پردازیم

1- قطب نما

قطب نمای ایرانی وارون (برعکس) قطب نمای چینی که 24 جهت دارد دارای 32 جهت بوده است. عدد 32 افزون بر نشان دادن دقت بیشتر قطب نمای ایرانی نماینگر آشنایی ایرانیان با اعداد در مبنای 2 و دانش ریاضی پیشرفته آنان است.

2- ژرفایاب

برای برآورد ژرفنای (عمق) آب دریا به ویژه در مناطق ساحلی دریای پارس و دریای مکران ایرانیان ابزاری ساخته و به کار می بردند که شبیه شاقول بنایی بوده است. یافته های به دست آمده از کشتی های غرق شده ایرانی در دریای اژه که در یورش به یونان شرکت داشته اند نشان می دهد ایرانیان از روزگار هخامنشی این ابزار را به کار می بردند.

3- مسافت یاب و واحد سنجش سرعت دریایی

دریانوردان ایرانی از زمان باستان ابزاری برای اندازه گیری مسافت دریا به کار می بردند. یکی از آنها ریسمانی بوده که دارای گره هایی در درازای(طول) خود بوده کم کم باز می شده و پس از رسیدن به پایانش آن را می پیچیدند و دوباره استفاده می کردند آنها ریسمانی به درون آب رها می کردند که به فاصله هر 6 مترگره ای بر روی آن بود. هنگامی که کشتی ایستاده بود گره ها ناپدید بودند با افزایش سرعت کشتی گره ها یکی یکی بیرون می آمدند و دریانوردان با شمارش گره ها سرعت را برآورد می کردند

4- رهنامه ها

نقشه ها و نوشته هایی بودند که در آنها همه گونه آگاهی درباره دریانوردی ثبت شده بود

5- پیل الکتریکی

سال 1330 خورشیدی باستانشناسان آلمانی در نزدیکی تیسفون ابزارهایی از روزگار اشکانیان یافتند و پس از بررسی دانستند که پیل الکتریکی است که به دست ایرانیان ساخته شده بود ویلهلم کونیک این پیلها را باتری پارتیان نامید. در پهنه دریانوردی از این نوآوری برای آبکاری ابزارهای آهنی در کشتی و جلوگیری از زنگ زدن بهره می گرفتند.   

6- کشتی سازی

دیرینگی کشتی سازی در ایران از شاهنامه فردوسی به خوبی پیداست. ناوهای ایران زمان هخامنشی که بزرگترین کشتی های جنگی زمان خود بودند که سه ردیف پاروزن و بادبان داشتند و با سرعت 80 میل دریایی در روز حرکت می کردند. آب های دریای پارس، دریای عمان،اقیانوس هند و رودخانه های جنوب ایران پهنه دریانوردی ایرانیان بوده است.

7- استرلاب

از این ابزار برای نشان دادن وضع ستارگان نسبت به کره زمین به کار می رفته است. سهم اندیش ورزان ایرانی در اختراع انواع استرلاب و تکامل و افزون بخش های گوناگون آن انکار ناپذیر بوده و از سوی همه رخدادنگاران (مورخان) ثبت شده است.


8- نقشه برداری

از زمانهای پیش در ایران زمین کا رهای مهندسی باسود جستن از ابزارهای مساحی و پیاده کردن نقشه انجام می گرفته است.نقشه برداری از کناره ها (سواحل) و تعیین راه ایمن دریای به ویژه در جاهای کم ژرفا از کارهای نیروی دریای ایران بوده است.

9- ابزارهای اندازه گیری

تراز شاهینی (تئودولیت) توسط کرجی مخترع و دانشمند ایرانی اختراع شده است.

10- شاخص خورشیدی

پیشینه تعیین زمان از راه اندازه گیری سایه آفتاب به زمان باستان بر می گردد. افزون بر این ایرانیان از ابزارهای آفتابی دیگر برای نشان دادن طول جغرافیایی بهره می جستند.

11- ابزار نمایش و پردازش حرکت سیارات

ایرانیان دست کم 1500 سال پیش از اروپائیان می توانستند طول جغرافیایی را به ویژه در دریا از نصف النهار مبدا (نیمروز- سیستان) حساب کنند این کار آنها از سوی دانشمندان جهان پذیرفته شده است.

12- قیر

مواد نفتی در ایران باستان شناخته شده بوده و در موارد گوناگون استفاده می شده است. بهره برداری از قیر به گونه عامل چسبنده ، عایق بندی کننده و ملات بوده است ایرانیان کف کشتی را قیر اندود و نفوذ ناپذیر می ساختند.

13- بهره گیری از مواد نفتی آتش زا در صنایع نظامی

کاربرد آتش در جنگ برای سوزاندن کشتی و تأسیسات دریایی دشمن از روزگار باستان روایی داشته است. در ارتش ایران در نیروی زمینی و دریایی همواره گروهی به نام نفت انداز با اونیفورم ویژه خود مأمور پرتاب مواد نفتی بودند.

14- خشاب (چراخ دریایی)

در دریای پارس ساختمانهایی ساخته بودند که بر فراز آن آتش می افروختند. این ساختمانها کار برج دریای و چراغ دریای را برای راهنمایی دریانوردان و خبررسانی انجام می دادند. فاصله این چراغها به گونه ای بوده است که با ناپدید شدن یکی دسیگری نمایان می شده است

 15- گزارش نویسی دریایی

دریانوردان با همراه داشتن چکیده ای از گزارش های سفرهای پیشین دیگر دریاپویان در راه های دریایی دانش دریانوردی را گسترش می دادند.

16- دوربین (تلسکوپ)

در تاریخ سلسله یوان چین آمده است برای راه اندازی رصدخانه پکن به سرپرستی کوئوشوچینگ ستاره شناس دربار ابزارهای رصدی از رصدخانه مراغه خریداری شده است. از جمله این ابزارها ذات الحق ، عضاده، دو لوله رصد، صفحه ای با ساعت های مساوی، کره سماوی، کره زمین، تورکتوم هستند. به گفته تاریخ سلسله پادشاهی یوان ایرانیان از این اختراع نه تنها برای رصد جرم های آسمانی بلکه برای مشاهده دوردست ها به ویژه در دریا سود می جستند.

17- پزشکی دریایی

در روزگار هخامنشی هنگام سفرهای دریای پزشکانی با کاروان دریایی همراه بودند تا بهداشت دریانوردان را بپایند. در دانشگاه گندی شاپور بخشی بود که به گردآوری بیماری دریانوردان و راه درمان آن ویژه شده بود.

 ربان تبرستانی پزشکی بود که در سفرهای دریایی آگاهیهای زیادی در باره بیماری دریانوردان گرد آورده بود او در ری به آموزش پزشکی پرداخت. وی استاد رازی پزشک نامدار و پیداکننده الکل بود. پور سینا نیز در بخش پنج کتاب قانون به بیماریهای دریایی پرداخته است. علی پسر عباس اهوازی نیز در زمینه دریانوردی نوشته هایی دارد.

اختراع سه گونه آسیاب آبی نمایانگر دانش و بینش ژرف ایرانیان باستان در مهندسی و دانش آب شناسی است. دستگاه پالایش آب چغازنبیل نخستین دستگاه پالایش آب جهان است که آب گل آلود کرخه را به آبی سالم و گوارا تبدیل می کرده است.